Czym jest i co oznacza ból odbytu w nocy – czy jest związany z hemoroidami?

Czym jest napadowy ból odbytu odczuwalny w nocy?

Ból odbytu w nocy to dolegliwość, która najczęściej pojawia się w spoczynku – podczas leżenia lub/i w trakcie snu. Najczęściej przybiera postać krótkotrwałych, lecz bardzo intensywnych epizodów [1]. Ból może być zarówno kłujący, jak i tępy, może trwać od kilku sekund do kilkunastu minut i ustępować samoistnie.

Często towarzyszy mu uczucie rozpierania oraz skurczu w kanale odbytu lub jego okolicy. Takie dolegliwości bólowe należy poddać diagnostyce, by wykluczyć poważne schorzenia [2].

Jakie mogą być przyczyny bólu odbytu w nocy?

Przyczyn odczuwalnego bólu w okolicy odbytu w nocy może być wiele. Te nieprzyjemne dolegliwości mogą wynikać z:

• hemoroidów wewnętrznych i zewnętrznych – powiększone guzki hemoroidalne mogą dawać uczucie dyskomfortu, zwłaszcza gdy dochodzi do ich podrażnienia lub zakrzepicy [3],
• pęknięć i szczeliny odbytu – nawet drobne uszkodzenia błony śluzowej kanału odbytu wywołują ból, który może się nasilać w nocy w wyniku wzrostu napięcia mięśni odbytu [4],
• zespołu dźwigaczy odbytu – zaburzenie czynności mięśni miednicy mniejszej, objawiające się bolesnymi skurczami mięśnia dźwigacza odbytu. Typowe są nagłe napady bólu odbytu w nocy, bez ewidentnych zmian anatomicznych [1,5],
• zakrzepicy żył odbytu – powstanie skrzepliny w hemoroidzie zewnętrznym powoduje ostry, intensywny ból, który utrudnia siedzenie i leżenie [6],
• zapalenia odbytu i odbytnicy – stan zapalny błony śluzowej może wywoływać pieczenie i ból nasilający się nocą [7],
• ropnia około odbytniczego i przetoki odbytu – powodują pulsujący, nasilający się ból, który nie ustępuje samoistnie i często wymaga interwencji chirurgicznej [8].

W niektórych przypadkach ból odbytu w nocy może być objawem choroby nowotworowej – zwłaszcza jeśli towarzyszy mu krwawienie w czasie wypróżniania, śluz w kale, spadek masy ciała czy trudności w wypróżnianiu [9].

Czy ból odbytu w nocy jest związany z hemoroidami?

Ból odbytu w nocy nie zawsze oznacza hemoroidy. Może wskazywać na inne, wspomniane już schorzenia. Często jest spowodowany rozwijającymi się w nim infekcjami czy stanami zapalnymi błony śluzowej. Dolegliwość ta może też wynikać z napięcia mięśni w obrębie odbytu.

Warto pamiętać, że hemoroidy wewnętrzne we wczesnym stadium zwykle nie bolą. Dopiero w bardziej zaawansowanych stadiach mogą powodować nagły ból odbytu w nocy lub w pozycji leżącej.

Diagnostyka bólu odbytu – jakie badania warto wykonać?

Przy nawracających bólach odbytu należy konsultować się z lekarzem proktologiem lub gastroenterologiem. Diagnostyka powinna rozpocząć się od dokładnego wywiadu i badania przedmiotowego, które obejmuje ocenę okolicy odbytu oraz badanie palcem przez odbyt (per rectum).

Często konieczne jest wykonanie dodatkowych badań, takich jak:

• anoskopia – ocena kanału odbytu,
• rektoskopia lub sigmoidoskopia – ocena odbytnicy i esicy,
• USG transrektalne – przy podejrzeniu ropni lub przetok [10].

Należy pamiętać, że diagnostyka powinna być prowadzona pod okiem specjalisty.

Jak radzić sobie z odczuwanym bólem odbytu w nocy?

Jeśli ból odbytu w nocy pojawia się sporadycznie, można próbować łagodzić go domowymi sposobami i lekami dostępnymi bez recepty. Nie zwalnia to jednak z wizyty u lekarza w celu diagnozy – szczególnie jeśli dolegliwości są nasilone lub nawracają [4,7].

Leczenie bólu odbytu zależy od przyczyny. W przypadku hemoroidów stosuje się zwykle leczenie zachowawcze lub zabiegowe. W chorobach zapalnych – antybiotyki lub leki przeciwzapalne, a w przypadkach ropni – drenaż chirurgiczny [8].

Sposoby łagodzenia bólu odbytu w nocy

Ból odbytu w nocy, zwłaszcza nagły i intensywny, potrafi skutecznie zakłócić sen i wzbudzić duży niepokój. Na szczęście istnieje szereg sposobów łagodzenia tej dolegliwości – zarówno domowych, jak i farmakologicznych czy zabiegowych.

Do metod, które warto zastosować w warunkach domowych, należą:

• ciepłe nasiadówki w wodzie z dodatkiem rumianku lub kory dębu – ich działanie polega na rozluźnieniu mięśni zwieracza odbytu, zmniejszeniu napięcia oraz poprawie miejscowego krążenia. Dodatek rumianku lub kory dębu dodatkowo działa przeciwzapalnie i kojąco, co zmniejsza ból i uczucie dyskomfortu [11]. Nasiadówki najlepiej wykonywać wieczorem i/lub po wypróżnieniu, trwające około 10-15 minut,
• odpowiednia higiena okolic odbytu – regularne, delikatne oczyszczanie skóry wokół odbytu letnią wodą, unikanie drażniących środków myjących oraz zastąpienie szorstkiego papieru toaletowego miękkim lub nawilżanym sprawiają, że zmniejsza się podrażnienie i ryzyko infekcji,
• dieta bogata w błonnik i prawidłowe nawodnienie – odpowiednia ilość błonnika w diecie zmniejsza ryzyko zaparć, które nasilają ból, a nawodnienie poprawia konsystencję stolca i ułatwia wypróżnienia.

W przypadku bardziej nasilonych objawów pomocne mogą być także środki farmakologiczne dostępne bez recepty, np.:

• kremy doodbytnicze i czopki (np. lek Procto-Glyvenol^®) – działają miejscowo przeciwbólowo, przeciwświądowo i zmniejszają stan zapalny w okolicy odbytu, przynosząc ulgę [6],
• leki rozkurczowe – szczególnie przydatne u pacjentów z zespołem dźwigaczy odbytu, gdzie mechanizm bólu wynika z nadmiernego napięcia mięśni dna miednicy. Stosowane doraźnie, łagodzą bolesne skurcze i ułatwiają rozluźnienie [5].

W przypadku zdiagnozowania konkretnych schorzeń proktologicznych lekarz może zaproponować leczenie zabiegowe lub chirurgiczne, czyli np.:

• zabiegi małoinwazyjne w przypadku hemoroidów, takie jak gumkowanie metodą Barrona czy skleroterapia, które pozwalają na szybkie zmniejszenie lub usunięcie guzków i złagodzenie objawów,
• drenaż chirurgiczny przy ropniu okołoodbytniczym – konieczny w sytuacji ostrego stanu zapalnego i obecności zbiornika ropnego, aby zapobiec dalszemu szerzeniu się infekcji i zmniejszyć ból.

W przypadkach, gdy przyczyną dolegliwości jest zespół dźwigaczy odbytu, korzystne efekty daje również wdrożenie rehabilitacji i ćwiczeń mięśni dna miednicy pod opieką fizjoterapeuty uroginekologicznego lub proktologicznego. Takie ćwiczenia uczą pacjenta świadomego rozluźniania mięśni, a to może zmniejszyć nasilenie bólu [12].

Warto pamiętać, że dobór metod leczenia zależy od przyczyny bólu, stopnia zaawansowania schorzenia i ogólnego stanu pacjenta. Dlatego każdy przypadek przewlekłych lub nawracających dolegliwości warto skonsultować ze specjalistą w celu ustalenia najlepszego planu terapii.

Ból odbytu odczuwany w nocy to dolegliwość, której nie należy bagatelizować. Wczesne rozpoznanie przyczyny jego pojawienia się pozwala uniknąć powikłań i poprawić komfort życia.

Domowe sposoby na hemoroidy i leki dostępne bez recepty mogą pomóc złagodzić objawy, jednak nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej.

---

Bibliografia:

1. Lunniss PJ, Gladman MA, Hetzer FH et al. Risk factors in the etiology of proctalgia fugax. Br J Surg. 2002;89(3):308–313. doi:10.1046/j.0007-1323.2001.02022.x
2. Sun Z, Migaly J. Review of hemorrhoid disease: presentation and management. Clin Colon Rectal Surg. 2016;29(1):22–29. doi:10.1055/s-0035-1568144
3. Abramowitz L, et al. Hemorrhoids: from basic pathophysiology to clinical management. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2010;7(3):168–177. doi:10.1038/nrgastro.2010.3
4. Szczepkowski M. Leczenie choroby hemoroidalnej – aktualne zalecenia. Przegląd Lekarski. 2010;67(4): 314–319.
5. Rao SS, Welcher KD, Leistikow JS. Obstructive defecation: a failure of rectoanal coordination. Am J Gastroenterol. 1998;93(7):1042–1050.
6. Lohsiriwat V. Hemorrhoids: from diagnosis to treatment. World J Gastroenterol. 2012;18(17):2009–2017. doi:10.3748/wjg.v18.i17.2009
7. Mínguez M, Herreros B, Sanchiz V, et al. Predictive value of manometric studies in idiopathic chronic anal pain. Am J Gastroenterol. 2001;96(12):3382–3387.
8. Williams JG, Farrands PA, Williams AB, et al. The treatment of perianal sepsis in a specialist unit: a 12 year review. Colorectal Dis. 2007;9(5):420–426.
9. National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Guidelines. Anal Carcinoma. Version 2.2021.
10. Szczepkowski M. Proktologia w praktyce. Warszawa: PZWL; 2017.
11. Home Remedies for Hemorrhoids: Elvira Klause, MD, FACS: General Surgeon [na:] „Drklause.com”, , 2025 r.
12. Parker SC, et al. Rehabilitation of the pelvic floor. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2006;33(2):155–161.

---

Artykuł zawiera informacje na temat:

●       Leku dostępnego bez recepty:

Nazwa produktu leczniczego: (A) Procto-Glyvenol, 400 mg + 40 mg, czopki. (B) Procto-Glyvenol, (50 mg + 20 mg)/g, krem doodbytniczy. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: (A) Tribenozyd (Tribenosidum), lidokaina (Lidocainum). (B) Tribenozyd (Tribenosidum), lidokainy chlorowodorek (Lidocaini hydrochloridum). Dawka substancji czynnej: (A)1 czopek zawiera 400 mg tribenozydu (Tribenosidum) i 40 mg lidokainy (Lidocainum). (B) 1 g kremu doodbytniczego zawiera 50 mg tribenozydu (Tribenosidum) i 20 mg lidokainy chlorowodorku (Lidocaini hydrochloridum). Postać farmaceutyczna: (A) Czopki. Żółtawobiałe, stożkowatego kształtu czopki, jednolite, bez pęknięć, lekko tłuste, niemiękkie. (B) Krem doodbytniczy. Biały, jednorodny krem o słabym, charakterystycznym zapachu. Wskazania do stosowania: (A, B)Miejscowe leczenie zewnętrznych i wewnętrznych hemoroidów. Podmiot odpowiedzialny: (A, B)Recordati Ireland Ltd., Raheens East, Ringaskiddy, Co. Cork, Irlandia. SIL_01.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

---

PL-PROCTG-0101